دوفصلنامه مطالعات اسلامی آسیب های اجتماعی

چکیده منطق حیات اجتماعی بر فرهنگ بنا می‌شود. متناسب با نوع نظام فرهنگی، اهداف، ساختار و محتوای جامعه قابل‌تعریف شده و تفکیک جامعه به مطلوب و نامطلوب معنا می‌یابد. بر همین مبنا، تعیین آسیب‌های اجتماعی، طبقه‌بندی و نوع تفسیری که از آن‌ها صورت می‌گیرد، از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت می‌شود. لذا در موضوع آسیب‌شناسی اجتماعی، تعریف معیارها و شاخص‌های آسیب‌های اجتماعی از موضوعات کانونی است. دو تیپ ایدئال طیب و خبیثه دو الگوی غالب جامعه در ادبیات قرآنی است. خبائث آسیب‌هایی هستند که طهارت و سلامت جامعه طیب را در مسیر غریزه و الزامات اجتماع جاهلی هدایت می‌کند. این پژوهش سعی کرده، با روش تفسیر موضوعی و معناشناختی، مفاهیم قرآنی را در چارچوب دستگاه معرفتی قرآن شبکه‌سازی کرده و متناسب با تصویری که قرآن از جامعه سالم و آسیب‌دیده ارائه می‌نماید، معیارها و شاخص‌های آسیب‌های اجتماعی را استنباط کند. کلیه مباحث در دو سطح دسته‌بندی شده‌اند. در سطح معیارهای تشخیص، اصول سه‌گانه: حق، عدالت و همبستگی تحلیل گردیده و درواقع، منطق فهم و تشخیص آسیب‌ها منقح شده است و به‌منظور طبقه‌بندی و رتبه‌بندی آسیب‌ها، شاخص‌های نه‌گانه‌ای عمدتاً ناظر به اصول معیاری، استنباط و صورت‌بندی گردیده است که با ارجاع به مجموع آن‌ها، چیستی، پیامدها و منطق کنترل آسیب‌ها نیز فهم‌پذیر شده است.

چکیده الگویی ازدواج تابع نظام فرهنگی است. ورود فرهنگ مدرن در جهان اسلام، خانواده‌های اسلامی را با مشکلات جدی مواجه ساخته است. برخی سعی دارند میان تجدد و خانواده اسلامی، آشتی ایجاد نمایند اما واقعیت این است که مدرنیته تعارض مبنایی با اسلام و نهاد خانواده دارد. بی‌خانمانی دنیای غرب، محصول تمدن مدرن است و نوگرایی، جهان اسلام را در تمام عرصه‌ها، بخصوص در حوزه خانواده دچار آسیب و مشکلات نموده است. آسیب‌دیدگی الگویی ازدواج از عناصر مبنایی این آسیب‌‌ها محسوب می‌شود. برای توضیح این مسئله؛ نخست تصویری کلی از خانواده در اسلام، باورهای بنیادین و شاکله شخصیتی انسان مدرن ارائه شده است. آنگاه با ارجاع به الزامات فرهنگ مدرن، آسیب‌های ازدواج در قالب مفاهیمی: کامجویی جنسی، ناهمگونی شخصیتی، آرمان‌زدگی، ناتوانی در انجام وظایف و کاهش آستانه صبر و سازش، منطق‌سازی گردیده است. کلیت تحقیق نشان می‌دهد که ریشه‌های مشکلات چیست و چگونه می‌توان با مواجهه آگاهانه با تجدد، خانواده مستحکم اسلامی را تمهید نموده و ساخت بخشید.