آسیب های فرهنگی فضای مجازی

نوع مقاله : تخصصی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه صدا و سیما، دانشکده دین و رسانه، قم. ایران.

2 دکترای حقوق خصوصی، دانشگاه قم، دانشکده حقوق، قم. ایران.

3 کارشناس ارشد بازرگانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه ایلام. ایران

چکیده

رسانه‏ های نوین اطلاع‌رسانی و در رأس آن اینترنت، موجب نوسازی فرایندهای اجتماعی شده و باوجود فرصت‌هایی که در اختیار بشر قرار داده‌اند، اما آسیب‌هایی نیز بر پیکره فرهنگی جوامع وارد ساخته‌اند. بخش زیادی از هویت فرهنگی فعلی، حاصل تعامل و ارتباط مردم با فضای مجازی است و ازآنجاکه جامعه فعلی، جامعه ‏ای در حال گذار است، طبیعتاًً با تحولات مربوط به گذار از جامعه سنتی به جامعه مدرن روبروست. یکی از این تحولات، تغییرات هویتی در جنبه فرهنگی است. فضای مجازی، به‌ویژه در مقطع نوجوانی و جوانی می‏تواند باعث ایجاد دگرگونی‏ هایی در هویت فرهنگی شود. استفادة نادرست از فضای مجازی در دگرگون ساختن هویت فرهنگی با تحت تأثیر قرار دادن هویت جنسیتی، هویت خانوادگی، هویت ملی، هویت جهانی و دینی تأثیرگذار خواهد بود. این پژوهش به‌عنوان تابلوی هشداردهنده و پژوهشی جامعه‌شناختی، آسیب‌های شبکه‏ های اجتماعی و سایت‌های موجود در فضای مجازی بر هویت فرهنگی را مورد مطالعه قرار می‌دهد. این پژوهش از نظر روش‌شناسی جز تحقیقات کیفی و از نظر هدف کاربردی است؛ زیرا آسیب‌های فرهنگی فضای مجازی در حوزه هویت فرهنگی در سطح ملی و فردی را شناسایی و بررسی می‌کند. پژوهش حاضر از روش تحلیل مضمون برای شناسایی آسیب‌ها استفاده کرده و با مرور ادبیات و طی یک رصد چشمی همه‌جانبه، شبهات و جریانات حدود یک سال شبهه‌افکنان در سطح فضای مجازی (اعم از شبکه‌های اجتماعی و سایت‌ها)، این مضامین احصا شد و و سپس با جداسازی موارد مرتبط با مباحث فرهنگی، شبهات و جریانات به‌دست‌آمده و در نهایت آسیب‌های فرهنگی در قالب چهار محور اصلی سبک زندگی، هویت ملی، ارزش‌های فرهنگی و هنجارهای فرهنگی و پانزده مضمون فرعی تبیین گردید که در نهایت، راهکارهایی در قالب راهکارهای گفتمانی و اجرایی به مدیران و مسئولین حوزه فرهنگ و ارتباطات کشور نظیر راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها


  • انصاری، ا.، و کیانپور، م.، و عطایی، پ. (1397)، «تحلیل جامعه‌شناختی تاثیر استفاده از فضای مجازی بر فرهنگ شفاهی (مورد مطالعه: شهر اصفهان)»، جامعه‌شناسی کاربردی (مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان)، 29(1)، (پیاپی 69)، ص18-40.
  • پایا، علی، 1388، فناوری‌های اطلاعات و فرهنگ، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  • پویا، علیرضا، (1397)، «نقش رسانه‏های جمعی در پیشگیری از آسیب‏های اجتماعی با رویکرد قرآنی»، فصل‌نامه مطالعات اسلامی آسیب‌های اجتماعی، شماره 1.
  • تسلیمی، محمدسعید و همکاران، (1390)، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی»، اندیشه مدیریت راهبردی، ش 10، ص151–
  • خانی جزئی، جمال، (1388)، تأثیر متقابل فرهنگ فناوری، تهران: پاژنگ خودرو.
  • رحمت‌آبادی، اعظم، (1385)، مطهری و آسیب‌شناسی فرهنگی، بازیابی شده از سایت باشگاه اندیشه http://www.bashgah.net
  • ساعی محمدحسین و سیدوحید عقیلی، (1393)، «نقش فرهنگ و هویت ملی در شکل‌گیری شبکه‌های اجتماعی از دیدگاه فعالان فضای سایبری ایران»، مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات سال پانزدهم، زمستان، شماره 28.
  • عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن و محمد شیخ‌زاده، (1390)، «تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی»، اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت)، 5 (2)، ص151-198.
  • عسکری، سید احمد و احسان شاه قاسمی، (1399)، «مطالعات فضای مجازی و فرهنگ؛ نقدی بر کتاب فضای مجازی، اجتماع و فرهنگ»، پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 20(12)، ص303-320.
  • کریمی‌زاده، محمدمهدی؛رفیع‌زاده، احسان و داریوش خلق‌نیک، (1393)، «بررسی ارتباط فرهنگ و فضای مجازی و ارائه راهکارهایی جهت ارتقای تعاملات بین آنها»، اولین کنفرانس ملی فضای سایبری و تحولات فرهنگی، تبریز.
  • معمار، ثریا و فاطمه قربانی، (1392)، «تجارب زیسته والدین دانش‌آموزان دختر دورة متوسطه در خصوص آسیب‌های فرهنگی اینترنت (مورد مطالعه: شهر سمیرم)»، پژوهش‌های ارتباطی، شماره 3، ص129-154.
  • وکیل‌ها، سمیرا، (1392)، «تأثیر فضای مجازی بر عرصه هویت فرهنگی»، مطالعات جامعه‌شناختی ایران، دوره 3، شماره 9، ص63-75.