تحلیل جامعه‌پذیری حیا در ایران معاصر با تأکید بر متون روایی

ابراهیمی پور, قاسم

تحلیل جامعه‌پذیری حیا در ایران معاصر با تأکید بر متون روایی

نوع مقاله : تخصصی

نویسنده

قاسم ابراهیمی پور

استادیار گروه جامعه شناسی موسسه آموزشی و پِژوهشی امام خمینی،‌قم،‌ایران

چکیده

بر اساس آموزه‌های روایی شرم و حیا بنیان همه صفات پسندیده است طوری که اگر حیا از جامعه رخت بربندد همه فضایل یکی پس از دیگری فرو می‌ریزند و فرهنگ عمومی از اخلاق فاضله تهی می‌شود. این پژوهش برآن است تا عوامل، سازوکار و پیامدهای جامعه‌پذیری حیا و بی‌حیایی را در دوره معاصر از دیدگاه متون روایی مورد تحلیل قرار دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد درونی‌سازی حیا موردتوجه جدی نیست و جامعه‌پذیری بی‌حیایی تحت تأثیر عوامل فراوانی مثل کاهش سطح دین‌داری، کاهش عزت نفس و منزلت اجتماعی، کاهش حلم و بردباری، کاهش سطح خرد و عقلانیت و ابراز نیاز، غلبه یافته است. هم‌چنین فعالیت‌های سازمآن‌های رسمی مثل بهداشت و درمان، نهاد آموزش، رسانه، ورزش و عدم امکانات تفریحی و ورزشی برای بانوان در جامعه معاصر جامعه‌پذیری بی‌حیایی را در جامعه کنونی دنبال می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

جامعه‌پذیری

بی‌حیایی

مفاسد اخلاقی

اخلاق اجتماعی

ابن‌بابویه محمد بن علی، (1403)، معانی الأخبار، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ـــــــــــــــ ، (1362)، الخصال، قم: جامعه مدرسین.
ابن‌شعبه حرانی، حسن علی، (1363)، تحف العقول، چاپ دوم، قم: جامعه مدرسین.
ابن‌فارس، احمد بن فارس، (1404 ق)، معجم مقاییس اللغة، چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‌مکان.
امانی، نیره، (1395)، «راهکارهای احیای حیا در اجتماع»، تحقیقات جدید در علوم انسانی، دوره سوم، شماره 16، ص223-205.
پاینده، ابوالقاسم، (1382)، نهج الفصاحة، چاپ چهارم، تهران: دنیای دانش.
پسندیده، عباس، (1383)، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم: دارالحدیث.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، (1410 ق)، غرر الحکم و درر الکلم، چاپ دوم، قم: دار الکتاب الإسلامی.
جمعی از نویسندگان، موسوعة نضرة النعیم فی مکارم أخلاق الرسول الکریم (ص)، ج۵.
جوکار، محبوبه، (1392)، «الگوی تقویت حیا در سبک زندگی اسلامی»، معرفت، شماره 186، ص86-71.
جهانشاهی، محدثه، (1397)، اثربخشی «آموزش حیا» بر «کاهش اعتیاد به اینترنت» و «رفتارهای پرخطر»، مطالعات اسلام و روان‌شناسی، شماره 23.
حاجی‌ده آبادی، محمدعلی و دیگران، (1400 ق)، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، پژوهش‌های اخلاقی، شماره 43، ص146-125.
خادم‌پیر، علی، (1394)، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم و حیا در نگاه قرآن و حدیث»، بصیرت و تربیت اسلامی، شماره 32، ص154-127.
خجسته، نجمه و دیگران، (1398)، «شیوه‌های ترویج حیا با محوریت سوره نور»، اخلاق، شماره 33، ص41-67.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1412 ق)، مفردات ألفاظ القرآن، چاپ اول، بیروت: دار القلم.
سمیعیان، محمدرضا و دیگران، (1396)، «بررسی تأثیر دین‌داری بر تجربه احساس شرم و حیای شهروندان، مطالعه موردی شهروندان 11 سال به بالای شهر اصفهان»، پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، شماره 11، ص101-75.
سیوانی‌زاد، سمیه و دیگران، (1399)، «اخلاق اجرا در برنامه‌های غیرنمایشی رسانۀ ملی با تأکید بر عنصر حیا در اجرای زنان»، اخلاق، شماره 39، ص116-87.
صدر، سید موسی، (1391)، «ارزش یا ارزش‌های بنیادین در اخلاق»، پژوهش‌های قرآنی، شماره 69، ص59-30.
طبرسی، علی بن حسن، (1385)، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، چاپ دوم، نجف: المکتبة الحیدریة.
عیوضی، اصغر، خبرگزاری فارس، 30/9/ 1400.
قاسمی شهری، سیدعلی، (1395)، «علل و آثار کاهش حیا و افزایش بی‌حیایی و راه کارهای برون‌رفت از این وضعیت»، دانشنامه علوم قرآن و حدیث، شماره 6، ص160-119.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1407 ق)، الکافی، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
لو بروتون، داوید، (1392)، جامعه‌شناسی بدن، ترجمه ناصر فکوهی، تهران: نشر ثالث.
ماهینی، انسیه، (1389)، «مفهوم‌شناسی حیا و عفاف آسیب‌ها و راهکارها»، پژوهش‌نامه اخلاق، شماره 10، ص114-87.
مجلسی، محمدباقر، (1403 ق)، بحارالأنوار، چاپ دوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ـــــــــــــــ ، (1404 ق)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، چاپ دوم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
محزونی، پریسا، (1395)، «نقش حیا در پرورش فرزندان پاکدامن از منظر قرآن و روایات»، معارف قرآن و عترت، سال دوم، شماره 5، ص74-51.
محمدی‌فر، بشری، (1397)، «رویکردی بر نهادینه‌سازی حیا و اخلاق عمومی در پرتو نظریه «کمال‌گرایی کیفری»»، پژوهش‌نامه زنان، شماره 3، ص114-87.
مسکویه، ابن‌علی احمد بن محمد بن یعقوب، (1385)، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق، قم: طلیعه النور.
مصطفوی، حسن، (1368)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
المناوی، عبدالرؤوف، التوقیف علی مهمات التعاریف.
میرپوریان، معصومه سادات، (1395)، «بهره‌گیری از روایات معصومین برای بیان مفهوم عرفانی حیا»، مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، دوره دوم، شماره 3/1، ص705-691.