دوفصلنامه مطالعات اسلامی آسیب های اجتماعی

چکیده کاهش سریع و بی نظیر شاخصه های نرخ رشد جمعیت و نرخ باروری در ایران اسلامی پیامدهای گسترده ای در پی داشته است که از مهم ترین آنها می توان به پیامدهای پیچیده و شبکه ای اجتماعی اشاره کرد.
از جمله اصلی ترین مصادیق پیامدها و آسیب های اجتماعی برآمده از کاهش نرخ رشد جمعیت (YGR) ، سقوط نرخ فرزندآوری (TFR) و رواج الگوی بی فرزندی و تک فرزندی در جامعه ایران می توان به کاهش بعد خانوار ، دگرگونی ساختاری نهاد خانواده و روابط خانوادگی اشاره نمود که منجر به تضعیف و گسست روابط عاطفی بین اعضای خانواده و به ویژه همسران شده است. افزایش محسوس نرخ طلاق در سال های آغازین زندگی که معمولا بصورت توافقی انجام می شود و فراتر از آن تشدید گسترده پدیده طلاق عاطفی ، متغیری است که به شدت از دگرگونی الگوی فرزندآوری، کاهش نرخ رشد جمعیت (YGR) و نرخ باروری (TFR) متاثر شده اند.

چکیده فراگیری رسانه‌های الکترونیک در کنار تهاجم فرهنگی غرب، موجب گسترش فضای تحریک نیاز جنسی در جامعه ایران شده است که چالش‌های متعددی را در امنیت اخلاقی جامعه، شکل‌گیری هویت کودکان، مدیریت نیاز جنسی برای نوجوانان و جوانان و بالاخره استحکام خانواده در ایران به وجود آورده است. هدف از این مقاله، پاسخ به چگونگی تربیت عفیفانه برای رشد اخلاق جنسی با رویکردی اسلامی در پیشگیری از آسیب‌های روانی- اجتماعی مرتبط با این حوزه است. برای پاسخ به این مسئله با روش تحلیلی- استنباطی و مطالعه‌ای میان‌رشته‌ای در معارف اسلامی و دانش ارتباطات، ضمن توجه به مفهوم ارتباط عفیفانه به‌مثابه نظریه‌ای فرهنگی- ارتباطی، به‌صورت‌بندی مفهوم جدیدی به نام تربیت عفیفانه با توجه به تعریف تربیت اسلامی پرداخته شد. همچنین با تکیه بر روش ها و مکانیسم های تربیت اسلامی، جامعه پذیری و اخلاق جنسی، سرفصل های تربیت عفیفانه استخراج شد. یافته های تحقیق، نشان می دهد که آموزه های دینی تربیت عفیفانه بر ارتباطات کلامی(محتوای سخن) و غیرکلامی (صوت، استیذان، ارتباط صمیمی با نامحرم، عطر، ازدواج، حجاب، نگاه، عدم تبرج و عدم اختلاط) تأکید دارد. در پایان جدولی از تربیت عفیفانه برای سه دوره کودکی، نوجوانی و جوانی ارائه شد که روش‌ها، عامل‌ها و محتوای تربیت عفیفانه را مشخص می‌کند.

چکیده این مقاله از سه بخش تشکیل شده است. بخش نخست، به چیستی آسیب‌های اجتماعی و چگونگی تأثیر مبانی ارزشی در تعریف و تعیین مصداق آسیب‌ها و پیشگیری از آن‌ها پرداخته و نتیجه‌گیری شده است که گرچه مصادیق انواعی از آسیب‌های اجتماعی ممکن است در جوامع مختلف یکسان باشد اما به هرحال محدوده و مصادیق آسیب‌ها و راهکارهای پیشگیری از آن‌ها با مبانی و ارزش‌های ما نسبت به آسیب‌ها در ارتباط است. بخش دوم، فهرست‌وار به آسیب‌هایی اشاره شده که امروزه از سوی تکنولوژی‌های جدید ارتباطی شامل برنامه‌های ماهواره‌ای، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی مجازی و بازی‌های رایانه‌ای به‌طور گسترده و اثرگذار، جامعۀ ما را از جنبۀ اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی تهدید می‌کند و در ادامه نیز به برخی پیشنهاد‌های مقابله با این تهدیدات اشاره شده است. بخش سوم، مهم‌ترین بخش مقاله است، با بحث و بررسی دیدگاه قرآن دربارۀ راهبردهای رسانه‌ای در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، چند راهبرد کلان از آیات قرآن استخراج شده و نتیجه‌گیری شده است که با به‌کارگیری آن‌ها از طریق رسانه‌های جمعی کشور و مشارکت و هماهنگی با سازمان‌ها و نهادهای مرتبط بتوان به نحو اصولی و بنیادی از آسیب‌های اجتماعی جلوگیری کرد.