دوفصلنامه مطالعات اسلامی آسیب های اجتماعی

چکیده از جمله مسائل اجتماعی حوزه زنان و خانواده در جامعه امروز ایران، روند رو به تزاید«تجرد زنان» است. تجرد اعم از تجرد ابتدایی(دخترانی که به هر دلیل موفق به ازدواج بهنگام بویژه در فاصله سنی ۱۸ تا ۲۹ سالگی نمی شوند. این روند اگر تا آستانه ۴۵ و طبق برخی دیدگاهها تا ۴۹ سالگی امتداد یابد، در عرف جمعیت شناسان، از آن به تجرد قطعی یاد می شود)؛ تجرد ثانوی و متاخر(زنانی که بعد از یک بارازدواج، به علت طلاق یا مرگ همسر، از تاهل رهایی یافته و برغم تمایل و آمادگی، امکان ازدواج مجدد نیافته اند) از علل و عوامل شخصی و ساختاری متعددی ناشی شده و آثار و پیامدهای زیانباری در سطوح فردی و اجتماعی به همراه دارد.نظر به جایگاه قدسی ازدواج و تشکیل خانواده در گفتمان مذهبی غالب جامعه ایران، تاخیر در سن ازدواج بویژه تاخیر طولانی مدت و محرومیت قطعی از آن چه از ناحیه مرد و چه زن، و ترجیح تجرد، در صورت فقدان توجیه، با فلسفه وجودی خانواده در نظام ارزشی اسلام با کارکردهای ویژه تعارض دارد. جمعیت شناسان نیز به دلایل دیگری، تجرد زنان را در تیراژ وسیع، امری پرابلماتیک و پاتولوژیک تلقی کرده و سیاستگذاری وبرنامه ریزی فرهنگی اجتماعی جهت کاهش و تعدیل آن را اجتناب ناپذیر می دانند.

چکیده پیشگیری از ارتکاب جرم به‌معنای پیش‌بینی، شناسایی و ارزیابی خطر وقوع جرم و اتخاذ تدابیر و اقدامات لازم برای از بین بردن یا کاهش آن، که همواره یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های نظام‌های حقوقی بوده، امروزه یکی از مهم‌ترین ارکان سیاست جنایی کشورها را تشکیل می‌دهد. بی‌تردید در کنار دستگاه‌های قضایی و اجرایی و انتظامی بلکه مقدم بر آنها، دستگاه قانون‏گذاری با وضع قوانین کارآمد و مؤثر، به‌ویژه در ایران و کشورهای پیرو نظام حقوقی مدون، می‌تواند هم با جرم‌انگاری اعمال مجرمانه و تنظیم فهرستی از جرایم و مجازات‏ها و آگاه نمودن افراد جامعه نسبت به رفتارهای ضداجتماعی، در پیشگیری از جرایم تأثیر شایسته‌ای داشته باشد و هم با بسیج کردن و جهت دادن به دستگاه‌های قضایی و اجرایی از وقوع و شیوع آسیب‌های اجتماعی پیشگیری کند. امروزه پاشنه آشیل جمهوری اسلامی، گسترش فساد و ارتکاب جرائم و در نتیجه پیشامد آسیب‌های اجتماعی است که با گستره و دسترسی وسیع و آسان فضای مجازی تصاعد هندسی پیدا کرده آثار مخرب و ویرانگر آن بالاتر از حد تصور است. در این تحقیق تلاش کردیم تا با شیوه تحلیلی انتقادی، نقش قانون را در پیشگیری از جرم، و آسیب‌های اجتماعی بررسی کنیم.

چکیده آسیب‌های اجتماعی یکی از چالش‌های جدی حاکمیت کشورها است و با کارآمدی نظام مرتبط می‌شود. آسیب‌های اجتماعی، پدیده‏ای پیچیده، چندبعدی و به طور مرتب در حال به روزشدن است که بایستی آن را از منظرهای گوناگون روانی، اجتماعی، اقتصادی و حقوقی مورد توجه و مداقه قرار داد. از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی توجه به آسیب‌های اجتماعی به عنوان معضلات اجتماعی مورد توجه رهبر فقید انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره) و پس از ایشان رهبر معظم انقلاب اسلامی قرار گرفت. توجه ویژه حضرت آیت الله خامنه‌ای در دهه 1390 به این آسیب‌ها ویژه تر شد. پژوهش نشان می‌دهد که در منشا آسیب‌های اجتماعی جامعه اسلامی حضرت امام خمینی و رهبر معظم انقلاب نگاه مشابه‌ای دارند و ابته برای درمان این آسیب‌ها راه‌حل‌هایی را متناسب با زمانه و نوع آسیب ارائه می‌دهند که البته هردو بزرگوار بیش از همه مسئولیت حکومت اسلامی در این زمینه را برجسته می‌نمایند این مقاله با روش کیفی از نوع تحلیل اسنادی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی در پی پاسخ به این سوال است که دیدگاه رهبران انقلاب اسلامی نسبت به آسیب‌های اجتماعی چه بوده و چه راه حلی را برای حل این معضلات ارائه داده‌اند.

چکیده بسیاری از نظریات ساختاری- کارکردی تنها بر انحرافات اجتماعی تأکید دارند، براساس آیات قرآن نیز این موارد انحرافات‌ اجتماعی است؛ اما دسته‌ای دیگر از انحرافات بزرگ سیاسی و اقتصادی در آیات قرآن و نظریه تضاد مطرح می‌شود که دارای پیامدهای خطرناک‌تر و ابعاد پیچیده‌ترند. در این مقاله، مقولات این قبیل انحرافات با روش تحلیل محتوای کیفی از نظریه تضاد استخراج شده و سپس بر قرآن عرضه گردیده و مقولات نهایی استخراج گردیده است. در مجموع پنج مقوله نابرابری اجتماعی، احساس محرومیت، تحریف تعریف اعمال انحرافی، ظلم و تعدی توانمندان و برچسب کجروی مهمترین مقولات استخراج شده از نظریه تضاد بود. با مرور آیات و روایات و با توجه به تفاسیر و شرح آیات و روایات معلوم شد که این مقولات در متون دینی نیز ذکر شده است اما از لحاظ مبنایی و نحوه تبیین مقولات با نظریه تضاد متفاوت است. متون دینی، همانند نظریه تضاد، تنها به عوامل اقتصادی توجه نکرده، بلکه عوامل فرهنگی، سیاسی و حتی شخصیتی را نیز در تبیین این مقولات دخیل دانسته است. پس توانمندان از قدرت و ثروت تأثیر می‌پذیرند اما میزان تأثیر پذیری آنان متفاوت است؛ به گونه‌ای که برخی قدرتمندان و ثروتمندان نه تنها از قدرت و ثروت برای ظلم و تعدی و تحریف حقایق استفاده نکردند، بلکه آن را عامل خدمت به جامعه قرار دادند. همچنین برخی محرومین به دلیل محرومیت مادی دچار احساس محرومیت نشدند و در نهایت منحرف نگردیدند. پس طبق متون دینی قدرت و ثروت متغیرهای مهمی هستند؛ اما میزان تأثیرگذاری آنها بر افراد مختلف متفاوت است.

چکیده در این پژوهش، تأثیر و رابطه آسیب‌های فرهنگی فضای مجازی بر هویت جامعه، مورد بررسی قرار گرفته است. با این فرض که ماهیت فناوری فضای مجازی، خصوصاً در مقطع نوجوانی و جوانی می‏تواند باعث ایجاد دگرگونی‏هایی در هویت فرهنگی شود. در واقع، استفادة نادرست از فضای مجازی در دگرگون ساختن هویت فرهنگی با تحت تأثیر قرار دادن هویت جنسیتی، هویت خانوادگی، هویت ملی، هویت جهانی و دینی تأثیرگذار خواهد بود. از طرفی رسانه‏های نوین اطلاع‌رسانی و در رأس آن اینترنت، موجب نوسازی فرایندهای اجتماعی هستند و علی‌رغم فرصت‌هایی که در اختیار بشر قرار داده‌اند و در جای خود، تبیین شده و خواهد شد، اما بدیهی است که پیامد آسیب‌های فرهنگی موجود در فضای مجازی، عدم احساس تعهد و مسئولیت در قبال ارزش‌ها و باورها است. در واقع، بخش زیادی از هویت فرهنگی فعلی، حاصل تعامل و ارتباط آن با فضای مجازی است و ازآنجاکه جامعه فعلی، جامعه‏ای در حال گذار است، طبیعتاً با تحولات مربوط به گذار از جامعه سنتی به جامعه مدرن روبرو است. یکی از این تحولات تغییرات هویتی در بُعد هویت فرهنگی است. این پژوهش می‌تواند به‌عنوان تابلوی هشداردهنده و پژوهشی جامعه‌شناختی، تأثیر شبکه‏های اجتماعی و سایت‌های موجود در فضای مجازی بر هویت فرهنگی را مورد مطالعه قرار دهد.

چکیده جذّابیّت‌های متعدّد بازی‌های دیجیتالی (اعمّ از: بازی‌های رایانه‌ای، اندرویدی، و...) و دسترسی آسان به آن‌ها، موجب توجّه روزافزون اقشار مختلف جامعه به این رسانۀ جدید شده است، به گونه‌ای که امروزه بخش عمده‌ای از شبانه‌روز بسیاری از کودکان، نوجوانان و جوانان به استفاده از بازی‌های دیجیتالی اختصاص می‌یابد.
تمایل فراوان مردم جهان و ایران به این مقولۀ نو رسانه‌ای، سبب توجّه و سرمایه‌گذاری فراوان صاحبان اندیشه و سرمایه در این صنعت گردیده است تا بتوانند ضمن درآمدزایی سرشار از آن، به ترویج و نهادینه‌سازی تفکّرات خود بپردازند و در حقیقت، بازی دیجیتالی، یکی از بهترین و پُربازده‌ترین راهکنش‌های قابل انتخاب با بالاترین سطح تأثیرگذاری در مخاطبین است.
بهره‌گیری از تکنیک‌های مختلف فنّی و پیچیده (فارغ از سطوح: راهبرد، راهکنش، و اهداف موضوعی) در راستای مقاصد توسعه‌دهندگان بازی‌های دیجیتالی و افراد پشت‌پردۀ تولید، از مهم‌ترین دلایل تأثیرگذاری بازی‌ها بر روی بازی‌بازان می‌باشد، که به شدّت مورد غفلت پژوهش‌گران قرار گرفته است، و هیچ‌گونه آسیب‌شناسی تخصّصی در این زمینه صورت نپذیرفته است.
«نور» و «سایه» به عنوان یکی از مهم‌ترین تکنیک‌های مورد استفاده در بازی‌های دیجیتالی، دارای ابعاد فنّی و محتوایی فراوانی هستند که در این مقاله تلاش می‌شود ضمن ارائۀ این پژوهش بینارشته‌ای برای نخستین‌بار، به بررسی روش‌های استفاده از نور و سایه در بازی‌ها و تبیین روش‌های تأثیرگذاری آن و آسیب‌شناسی این موضوع از منظر اسلام و روان‌شناسی بپردازد.
در این مقاله، از روش‌های توصیفی تحلیلی تبیینی و کیفی مانند تحلیل محتوا و نشانه‌شناسی، و در مباحث دینی از روش مطالعات کتابخانه‌ای و نرم‌افزاری استفاده شده است.

چکیده این مقاله به دنبال ارائه مدل مفهومی و پایه در شناخت آسیب‌های اجتماعی می‌باشد و بر این پیش‌فرض استوار است که جامعه‌پردازی در عصر حاضر از پیچیدگی‌های خاصی برخوردار گردیده است، به گونه‌ای که برای طراحی برنامه‌های توسعه اجتماعی و یا آسیب‌شناسی‌های اجتماعی، تأثیر و تأثر همه مؤلفه‌های حیات اجتماعی و حتی حیات فردی بر یکدیگر و سهم تأثیر هر یک در ایجاد توسعه کل جامعه باید ملاحظه و محاسبه گردد. از این حیث، یکی از آسیب‌های مهم نظام برنامه‌ریزی موجود ما نداشتن مدل جامع جهت شناخت نظام‌مند آسیب‌های اجتماعی می‌باشد. مدلی که در سایه داشتن آن اولاً، تمام آسیب‌های اجتماعی شناخته شود. ثانیاً، ارتباطات و تأثیرگذاری این آسیب‌ها بر یکدیگر معین گردد. ثالثاً، وزن و سهم تأثیر هر آسیب در ایجاد ناهنجاری‌های اجتماعی معین گردد. این مدل مفهومی از برقراری ارتباط ماتریسی بین سه دسته از مؤلفه‌های مفهومی در باب شناخت آسیب‌های اجتماعی شکل گرفته است. این سه دسته از مؤلفه‌ها عبارتند از: آسیب‌های اجتماعی در سه حوزه «سیاسی، فرهنگی، اقتصادی» و در سه سطح «توسعه، کلان، خُرد» و در سه مقیاس «ملی، منطقه‌ای، جهانی» که از ضرب اینها در یکدیگر مدلی با 27 خانه به دست می‌آید که بر اساس آن می‌توان آسیب‌های اجتماعی را طبقه‌بندی، توزین و ارتباط آنها با یکدیگر را تبیین کرد. روش این پژوهش، توصیفی- تحلیلی با استفاده از منابع مکتوب و کتابخانه‌ای می‌باشد.

چکیده هم اکنون فرآیند عملیات پدافندی برای خنثی سازی آسیب یک آسیب زننده در فضای مجازی ، در لایه عمومی به صورت تشخیص آسیب به صورت دستی و نه ماشینی و با ذهن مومنانه و انقلابی و نه اجتهادی و بر اساس آیات و روایات به نحوه غیر بر خط و نه برخط و سپس تولید یک پست یا کامنت بر اساس سناریوی متناسب با آسیب تشخیص داده شده و در قالب فردی یا سازمانی جزیره ای و نه سیستماتیک تک بعدی و نه هیبریدی انجام می پذیرد و در لایه دولتی به صورت ولنگارانه تقریبا هیچ واکنشی نداریم .در نحوه مقابله با آسیب های فضای مجازی از جهت روشی ، هر روشی که دارای یکی از خصوصیات 1- ماشینی تا حد ممکن و عمل دستی در حد ضرورت2- هیبریدی عمل کردن3- فعالیت سیستماتیک4- عمل برخط و آنلاین4- به صورت اجتهادی و نه ذهن مومنانه5-با استفاده از ظرفیت آیات و روایات 6-همراه با بسته پشتیبانی متناسب با سناریوی طراحی شده 6- با اتکاء بر ارتش سایبری ، نباشد، محکوم به شکست است و نمی توان آن را در حد مواجهه حکمرانی دینی با فضای مجازی ارزیابی کرد و از این سو نیز مواجهه با فضای مجازیطبق شرایط فوق و مرحله به مرحله، کاملا ممکن و مطلوب است.

چکیده جامعه آرمانی یاجامعه مطلوب که همیشه مورد توجه فلاسفه وادیان الاهی بودهاست جامعه‌ای است، تحت ولایت الهی که هدف آن رشد معنوی و مادّی بشر است و دائماً در حال رشد و شکوفایی است وکرامت انسان ها در آن رعایت می‌شود، مردم به ولایت الهی و اطاعت از فرامین او تن می‌دهند و عدالت و تقوای الهی را در تمام شؤون آن به پا می‌دارند .اما جامعه آرمانی اسلامی که معمارآن پیامبر اسلام ص بوده است که دارای قانون اساسی ی مدونی به نام قرآن بوده است به دلایل متعدد دچار انحراف شده است وآسیب های وبحرانهایی را گذارند براین اساس درطول تاریخ اندیشمندان اسلامی ضمن بیان ویژگی های جامعه ارمانی اسلامی بر تشکیل چنین جامعه ای تاکید داشتند.آنهابااستناد به نظر قرآن کریم و روایات معصومین(ع) نه تنها دست یافتن به جامعة آرمانی امکان‌پذیر دانستند، بلکه هدف بعثت انبیا همین می دانستند. با مداقه به بحث مذکورپرسش اصلی این پژوهش این است که از منظر متون دینی جامعة آرمانی چه ویژگی‌هایی دارد؟فرضیه پژوهش با روش توصیفی –تحلیلی که ازمتون اسنادی بدست می‌اید جامعه‌ای است که افراد آن در مسیر سعادت و کمال حقیقی خود گام می‌زنند و تلاش و کوشش می‌کنند و دارای چهار نوع ارتباط است: ارتباط با خدای متعالی، ارتباط با خود، ارتباط با طبیعت (جمادات، نباتات و حیوانات) و ارتباط با انسان‌های دیگر، واین ارتباطات درچهار حوزه‌ی سیاسی(حاکمیّت امام و..)،فرهنگی(آموزش وپرورش توحیدی،عدالت محوری ...)، اقتصادی واجتماعی(امربه به معروف ونهی ازمنکر،صداقت،عقل گرایی و..)بدست می‌اید.

چکیده زمینه و هدف: اعتیاد به مواد مخدر یکی از چهار بحران جهانی هزاره سوم و در صدر تهدیدها و آسیب های اجتماعی و از غم انگیزترین معضلات جوامع امروزی است. لذا هدف پژوهش تعیین رابطه هوش معنوی و سلامت عمومی با ولع مصرف در افراد وابسته به شیشه است. روش: توصیفی از نوع همبستگی است. جامعه آماری کلیه مصرف کنندگام مواد مخدر شهر کردکوی است. از میان چهار مرکز ترک اعتیاد شهر کردکوی نمونه ای به حجم 100 نفر به شیوه تصادفی ساده انتخاب گردید. ابزارها شامل پرسشنامه های هوش معنوی(ISIS)، سلامت عمومی(GHQ-12) و سنجش ولع مصرف لحظه ای(DDQ)بود. داده ها با همبستگی پیرسون، رگرسیون و آزمون آماری t مستقلت حلیل شد. یافته ها: نتایج نشان داد که سلامت عمومی نسبت به هوش معنوی پیش بینی کننده بهتری برای ولع مصرف افراد وابسته به شیشه است. بین هوش معنوی با سلامت عمومی و سن رابطه مثبت وجود دارد.اما بین سلامت عمومی، ولع مصرف با سن رابطه ای وجود ندارد. میزان تحصیلات بر هوش معنوی افراد تاثیر ندارد. نتیجه گیری: هر چه افراد از هوش معنوی و سلامت روانی بالاتری برخوردار باشند به نسبت دارای ولع مصرف پایین تر می باشند.

چکیده آسیب‌های اجتماعی ازجمله مسائلی است که در هر جامعه‌ای موجود و وسعت آن منوط به تعریفی است که از آن ارائه ‌شده است. جامعه شناسان نظریه‌های زیست‌شناسانه، روان‌شناسانه و جامعه‌شناسانه برای آسیب‌های اجتماعی مطرح کرده‌اند، اما آنچه در این نوشتار موردتوجه قرار گرفته، راه‌های مواجهه با آسیب‌های اجتماعی از منظر اسلام است. آسیب‌شناسی اجتماعی به بررسی و مطالعه نابسامانی و اختلال و عدم تعادل در کارکردهای مربوط به حیات اجتماعی انسان‌ها می‌پردازد و اصطلاح آسیب‌شناسی از علوم زیست‌شناسی عاریت گرفته شده و در مباحث جامعه‌شناختی با تسامح به کج‌رفتاری اطلاق می‌شود. راهکارهای اسلام برای مبارزه با آسیب‌ها، برخی اجتماعی و برخی اقتصادی است.مواردی نظیر تقویت جامعه‌پذیری دینی، نظارت اجتماعی، تفریحات سالم و نقش گروه‌های مرجع ازجمله عوامل اجتماعی در کاهش آسیب‌های اجتماعی به شمار می‌رود. هم‌چنین زکات، انفاق، وقف نیز ازجمله عوامل اقتصادی برای کاهش آسیب‌های اجتماعی از منظر اسلام است که در این مقاله با روش توصیفی ـ کتابخانه‌ای موردبررسی قرار می‌گیرد.

چکیده کارکرد منفی آسیب‌های اجتماعی، مدیران جوامع را بر آن داشته تا با ارائه راهکارهایی قانونی و حقوقی به کاهش این آسیب‌ها همت گمارند. اما این تلاش اغلب از کارآمدی کاملی برخوردار نیست. یکی از شیوه‌های کارآمد به اذعان اندیشمندان، گسترش باورهای دینی است. این باورها از طریق تولید معنا و ایجاد نظام کنترل درونی در افراد به کاهش آسیب‌های اجتماعی کمک می‌کنند. در این نوشتار تلاش شده تا راهکارهای تأثیر باورهای دینی بر کاهش آسیب‌های اجتماعی، واکاوی و تحلیل شود. روش این پژوهش، توصیفی و تحلیلی و مبتنی بر روش گردآوری کتابخانه‌ای و اسنادی است. یافته‌ها حاکی از آن است که باورهای دینی از طریق ایجاد همبستگی اجتماعی، معنابخشی به زندگی، ایجاد خودکنترلی، احساس حمایت از طرف خدا و تولید احساس مسئولیت در مقابل خداوند به کاهش آسیب‌ها کمک می‌کند.